czwartek, 29 sierpnia 2013

poliglotą być - marzenie czy mrzonka?

Człowiek uczy się tych języków i uczy, na jednym, dwóch poprzestać nie może. Zaczyna kolejne, ale to zawsze niesie ryzyko "rozmienienia się na drobne". Może lepiej się nauczyć dwóch języków, a doskonale? Pewnie tak. Ale ja wiem, że to nie dla mnie, i pewnie wielu z was też ma podobne odczucia. Ciężko poprzestać na nauce jednego czy dwóch języków, jeśli ich nauka i odkrywanie kultur, które za nimi stoją tak bardzo Cię kręci. 

Wiec uczysz się, uczysz, i przynosi to kolejne sukcesy: certyfikaty, dyplomy studiów, skończone kursy, ale także proste sytuacje, w których zagadałeś do kogoś, użyłeś języka w praktyce, sprawdziłeś się. Są oczywiście także porażki i kryzysy, słówka i zasady gramatyczne odporne na wszelkie kucie.bariery między poziomami, które wydają się być nie do pokonania. Ale brniesz w to dalej, bo wiesz, że języki obce to ta rzecz, która Cię pociąga najbardziej na świecie; chcesz, żeby to było zarówno Twoje hobby, jak i praca.

A potem widzisz takiego człowieka i zastanawiasz się: co ja robię ze swoim życiem :D ?


to persecute



środa, 28 sierpnia 2013

angielski i polski to bliska rodzina?

W XVIII wieku przebywający w Indiach angielski uczony Sir William Jones badał teksty spisane w sanskrycie, czyli klasycznym języku tego kraju. Rzuciło mu się w oczy coś, czego w żaden sposób nie mógł wytłumaczyć: gramatyka i słownictwo sanskrytu były łudząco podobne do greki i łaciny. Wiedział, że nie może to być przypadek.

Odpowiadając na pytanie postawione w tytule: owszem, angielski i polski do bliscy kuzyni. Inni bliscy krewniacy z tego rodu to francuski, hiszpański, litewski, niemiecki. Na dalszych gałęziach drzewa genealogicznego widać łacinę, hindi, perski, kurdyjski. 

Gdy tysiące lat temu powstawały języki, niektóre z nich szybko rozprzestrzeniły się na dużych obszarach, gdyż populacja świata była wtedy niewielka. Podobnie było z językiem praindoeuropejskim, którym mówiono prawdopodobnie na terenie dzisiejszej Turcji. Sąsiedzi Indoeuropejczyków mówili po minojsku, egipsku, sumeryjsku, hebrajsku.


Języki indoeuropejskie od czasu wielkich odkryć geograficznych są najpowszechniejszą rodziną językową na świecie. Językami indoeuropejskimi mówi 45 % populacji świata. Razem jest ponad 400. Wszystkie pochodzą od jednego języka.


Europa była wtedy zamieszkana przez różne prymitywne ludy zbieracko-łowieckie, niektóre z nich spokrewnione z dzisiejszymi Finami, Lapończykami i Baskami. Klimat był wtedy o wiele chłodniejszy: lodowiec sięgał aż do południowej Szwecji. Indoeuropejczycy mieli nad tubylczymi plemionami sporą przewagę: umieli uprawiać pewne rodzaje traw, z których ziaren na ogniu wypiekali placki. Krótko mówiąc, opanowali technologię rolnictwa. To pozwoliło im prowadzić osiadły tryb życia i dało zastrzyk w postaci zwiększonego przyrostu naturalnego.

Szybko (jak na realia epoki kamienia) rozprzestrzenili się po całym kontynencie. Plemiona tubylcze przetrwały tam, gdzie przejęły od nich umiejętność rolnictwa i wytwarzania żywności, lub klimat nie pozwalał na uprawę zbóż. Z czasem Indoeuropejczycy podbili ogromne obszary: przez step ruszyli do Azji Środkowiej, Indii, nad Zatokę Perską. Z czasem ich mowa zaczęła się dzielić na dialekty, a w końcu zupełnie osobne i niezrozumiałe języki. Słowa zmieniały swoje brzmienie, niektóre zaczynały znaczyć coś innego, niektóre plemiona przestały używać jednych głosek, a zaczęły wymawiać inne.
Przypuszczalna ojczyzna i wędrówka ludów indoeuropejskich

W ten sposób powstały prawie wszystkie języki Europy. Obecnie tylko węgierski, baskijski, estoński i fiński nie należą do rodziny indoeuropejskiej. Wszystkie inne, razem z hindi, perskim, kurdyjskim i wieloma innymi językami wywodzą się od jednego przodka.

Podobieństwo widać nawet dziś. Wspólne korzenie widać w słowach bardzo podstawowych, które były w powszechnym użyciu nawet tysiące lat temu, gdy Indoeuropejczycy mówili wspólnym językiem. Są to nazwy członków rodziny, części ciała, powszechnie występujących zwierząt i roślin, liczby, proste czasowniki. 

Każdy z nas, znając nawet podstawy angielskiego, francuskiego czy włoskiego może sam to sprawdzić. Już bardzo proste przykłady pokazują nam wspólne rdzenie, z których rozwinęły się słowa współczesnych języków. Poniżej zestawiłem różne słowa polskie, angielskie, łacińskie, portugalskie, fracnuskie i hindi wywodzące się od wspólnych rdzeni:

cat - kot - chat
milk - mleko - lait
roi - rex - radża
day - dia - dzień
serce - heart - coeur
trzy - trois - three
mother - matka - maman
woda - water
słońce - sun - sol
dozen - tuzin
sit - siedzieć
noc - night - noite
słyszeć - listen
między - middle - medium
new - nouvelle - nowy
siostra - sister - soeur
się - self - se
bring - brać





czwartek, 22 sierpnia 2013

to budge



Swoją drogą warto przyjrzeć infografice, której podpis jest cytatem w dzisiejszej fiszce:


Co czwarty dorosły Amerykanin ma BMI powyżej 30. To naprawdę trochę mnie przeraża.

środa, 21 sierpnia 2013

Detonautas Roque Clube - Quando o Sol Se For

Niespodziewanie dobry brazylijski indie rock. A i tekst też nieszczególnie trudny.


Penso no que faço
No que fiz e no que vou fazer
Hoje o seu retrato só me mostra
O que eu quero esquecer...

Quando o sol se for
Meu amor
Vou onde você for
Quando o sol se for
A luz indicará você pra mim...

Passo o tempo todo
Tudo passa
Passa a solução
Sempre saio a noite
A noite sempre
Deixa a sensação...

Quando o sol se for
Meu amor
Vou onde você for
Quando o sol se for
A luz indicará você pra mim...(2x)

E eu fico a te esperar
Abro os olhos mas não posso ver
Não me canso de tentar
Eu não quero entender...

Penso no que faço
No que fiz e no que vou fazer
Hoje o seu retrato só me mostra
O que eu quero esquecer...

Quando o sol se for
Meu amor
Vou onde você for
Quando o sol se for
A luz indicará você pra mim...(3x)

Fui! Fui! Fui!....

wtorek, 20 sierpnia 2013

Edgard - portugalski, kurs podstawowy

W swoich planach językowych pisałem, że uczę się portugalskiego między innymi z kursu Edgarda. Kurs składa się z dwóch płyt CD oraz książki, mającej ponad 100 stron (format A4).


Kiedy tylko odpakowałem kurs, od razu bardzo mnie zdziwił dziwny układ treści w podręczniku. Na początku w jedenastu rozdziałach kolejno omówione są różne zagadnienia gramatyczne: czasy, rodzajniki, przeczenie itp. Dopiero po nich następują kolejne lekcje, których w sumie jest 12. Lekcje składają się ze słownictwa, zwrotów i dialogów. Każdą lekcję kończy też krótkie ćwiczenie (tak, liczba pojedyncza jest nieprzypadkowa :P)

Na pewno największą zaletą tych kursów są nagrania z wymową na płytach. Cała treść lekcji jest czytana przez lektora, po którym oczywiście mamy powtarzać wypowiadane kwestie. 


Przyznam szczerze że jak na cenę (niecałe 30 zł) kurs zaskoczył mnie pozytywnie. Uczy się z niego przyjemnie, jest też kilka tekstów o kulturze, oraz dość pomocne zestawienie różnic między europejską i brazylijską wersją portugalskiego (kurs sam w sobie uczy wersji europejskiej). Przejrzyste są też wskazówki co do wymowy, która różni się znacznie od naszych odczytań liter alfabetu łacińskiego (podobnego problemu Polacy nie mają przy nauce hiszpańskiego, we francuskim z kolei jest jeszcze gorzej niż w portugalskim). Oczywiście języka nie nauczymy się z samej takiej książeczki, ale jak na początek, razem z Duolingo, jak dla mnie może być. 

Tak też ogólnie rzecz biorąc, początkującym jak najbardziej polecam!


tie


poniedziałek, 19 sierpnia 2013

plany językowe: raport

Skoro podjąłem się wypełniać ustalony plan nauki, to stwierdziłem, że dobrze by było od czasu do czasu sprawdzić i podsumować to, jak wcielam go w życie. Ogólnie idzie mi dość dobrze, jako że nie robię w wakacje nic szczególnego i w zasadzie na wszystko mam czas. Lecz do konkretów:

Angielski: 
Nadal brak zorganizowanej formy nauki... Czytam newsy, jak mi się nawinie jakieś słówko to zapisuję, czasem wstawiam na bloga jako fiszkę. 
Prawie nie oglądałem w ostatnim miesiącu filmów ani seriali bez lektora/napisów, muszę do tego wrócić.

Chiński:
Czytałem na głos przez jakieś dwa tygodnie w zasadzie codziennie, ale przeczytałem już wszystkie teksty jakie mam wydrukowane po kilka razy i już mi się to trochę znudziło. Planuję więcej rozmawiać przez skype z Chińczykami spotkanymi na Sharedtalk. Oglądam tez głupawy, ale wciągający i naprawdę śmieszny program rozrywkowy, 快乐大本营. Bardzo polecam wszystkim, którzy z chińskim już sobie w miarę radzą (mimo, iż oznacza to niebezpiecznie bliską styczność z Kpopem :P).
Cały czas uczę się z fiszek z Pleco, o czym napiszę już niedługo.


Prowadzący program Kuaile Da Benying (快乐大本营 - Happy Camp), czyli Wesoła Gromadka :P


Francuski: 
Skończyłem czytać Harry'ego i póki co powtarzam tylko na Duolingo (sporo lekcji przeskoczyłem i jestem już dalej niż z portugalskim)

Japoński:
Dokończyłem zaległe anime o wdzięcznej nazwie Shiki i zacząłem kolejne, które wygląda na niezłe, ale jakoś nie może mnie wciągnąć. Od początku sierpnia widziałem 5 odcinków, co jest dość żenującym wynikiem. Serial ten to osadzone w realiach epoki Edo Shigurui. Nie jestem też pewien co do jego walorów językowych: rozumiem wyjątkowo niewiele i zastanawiam się, czy nie jest to japoński stylizowany archaicznie.
Poza tym powtarzam czasowniki i co jakiś czas przesłuchuję lekcje których się wcześniej uczyłem. Wiem jednak że muszę być trochę bardziej pilny, żeby do końca wakacji dojść do poziomu na którym powinienem być po 2 latach 'nauki' :P

Portugalski:
Najbardziej jestem zadowolony z postępów w portugalskim. Jestem na 7 poziomie na Duolingo i w zasadzie mogę już powiedzieć że jestem blisko poziomu A1. Codziennie też uczę się z kursu Edgarda, o którym napiszę więcej już jutro.

Postaram się zdawać raport z planów językowych co tydzień - dwa ;) Udanego tygodnia!

piątek, 16 sierpnia 2013

fizyka języka: Co to jest K?

Czy językoznawstwo to nauka ścisła? Do pewnego stopnia tak. Naukowcy, badając mowę, poruszają się w podobnie konkretnych i namacalnych ramach jak matematycy, fizycy i inżynierowie. 

To może dla wielu kontrowersyjna teza. Ale będe jej bronił, a przy okazji być może przybliżę wam choć trochę geniusz i piękno języka. Myślę, że warto w tym celu zacząć od najbardziej ścisłej z dziedzin językoznawstwa: fonologii.

Fonologia to obok morfologii, składni i semantyki jedna z głównych dyscyplin tworzących językoznawstwo. Zajmuje się ona systemem dźwięków, których używamy do porozumiewania się.

Nauką jej pokrewną jest fonetyka, dziedzina zupełnie już ścisła. Mówi się, że różnią się one od siebie podobnie jak numizmatyka od ekonomii: fonetyka bada fizyczne właściwości dźwięków, a fonologia to, jak zachowują się one w systemie języka.

Fonetyka rejestruje dźwięk, mierzy jego częstotliwość, wysokość, barwę oraz głośność. Dla fonetyki nie istnieją dwa takie same dźwięki: nie można dwukrotnie wymówić tej samej głoski, w której wszystkie te parametry byłyby identyczne. Taki pojedynczy dźwięk, różny od wszystkich innych, to fon.

Mimo że każdy dźwięk wypowiedziany przez człowieka jest różny, jakoś udaje nam się przecież stwierdzić, że K to K, a nie na przykład L. Każdy dźwięk oprócz technicznych parametrów, które mierzy fonetyka, ma też pewne cechy dzięki którym możemy odróżnić go od innego dźwięku. Tymi cechami są miejsce i sposób artykulacji, które mogą kształtować się bardzo różnorodnie. Abyśmy wiedzieli, że ktoś mówi K, a nie L, jego aparat mowy musi więc wykonać określone czynności. Wtedy będziemy wiedzieć co dana osoba powiedziała, mimo ze jego K będzie różnić się nieco od naszego, czy też od tego, które wypowiedział minutę temu. Fonologia uznaje więc K za fonem, czyli dźwięk charakteryzujący się pewnymi cechami, wyróżniającymi go od innych. Fonem jest zarazem najmniejszą jednostką mowy. 

Pytanie, jakie stawia nam fonologia brzmi: co to w zasadzie jest K? Jak to się dzieje, że wiemy, iż różni się od L? Co możemy o tej głosce powiedzieć? Brzmi jak K, co więcej, prawda? Fonologia jest jednak w stanie podać naukową definicję każdej głoski.

K z naukowego punktu widzenia to spółgłoska zwarta miękkopodniebienna bezdźwięczna.

Można opisać K jeszcze dokładniej:

  • Modulowany jest strumień powietrza wydychany z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna. 
  • Tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, jest to spółgłoska ustna.
  • Prąd powietrza w jamie ustnej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka - spółgłoska środkowa. 
  • Tylna część języka dotyka podniebienia miękkiego - jest to spółgłoska miękkopodniebienna. 
  • Dochodzi do całkowitego zablokowania przepływu powietrza przez jamę ustną i nosową, a następnie do przerwania utworzonej blokady i wybuchu (plozji) - jest to spółgłoska zwarta. 
  • Wiązadła głosowe nie drgają , spółgłoska ta jest bezdźwięczna.
W czasie wymawiania spółgłoski K tylna część języka przylega do podniebienia miękkiego.


W nazwie jednak zostały zawarte tylko 3 z powyższych cech, czyli zwartość (sposób artykulacji), miękkie podniebienie (miejsce artykulacji) oraz bezdźwięczność. To one właśnie są w języku polskim cechami dystynktywnymi, czyli odróżniającymi od siebie głoski. Jeśli przesuniemy miejsce artykulacji, możemy otrzymać F. Jeśli z kolei wypowiemy ją dźwięcznie, otrzymamy już G.

Są jednak języki, które mają inny zestaw tych cech: dla Chińczyka na przykład nie jest ważne, czy głoska jest dźwięczna czy też nie, bo po prostu tego nie słyszy. Różnicę za to robi aspiracja, czyli dodanie H po wypowiedzeniu spółgłoski.

W ten właśnie sposób, z pomocą fonologii i fonetyki, udało nam się ustalić czym jest K. A tak oto brzmi ono we wszystkich językach świata, w których występuje:

środa, 14 sierpnia 2013

już niedługo nowe cykle

Już wkrótce wystartują na blogu dwa nowe cykle. Oto ich zapowiedzi:

I.


Językoznawstwo jest czasem postrzegane jako nauka ścisła. Prawa nim rządzące są zadziwiająco podobne do tych, zgłębianych przez fizyków, matematyków i filozofów. Na czym polega geniusz Języka przez duże jot, a także geniusz każdego języka z osobna? Czy istnieją językowe uniwersalia, czyli prawa, według których działają wszystkie języki, bez wyjątku? Dlaczego w niektórych z nich gramatyka jest tak rozbudowana, a w innych prawie jej nie ma? Jak język wpływa na postrzeganie świata? Czy trzeba uczyć się gramatyki, a jeśli tak to jak to robić? Będę się starał przybliżyć chociaż niektóre z tych zagadnień.

II.



Początkowo na blogu były tygodnie językowe, ale tydzień to jednak trochę za mało żeby przekazać chociaż część tego, co by się chciało na temat danego języka. Dlatego postanowiłem co miesiąc zmieniać język, na którym będę się skupiał. Nie będą to tylko języki popularne, wręcz przeciwnie, starał się będę wybierać raczej te mniej znane, o których powinniśmy może wiedzieć trochę więcej. Fiszki w tym czasie nie będą się zmieniać: nadal publikował je będę głównie z angielskiego.

Oba cykle wystartują już za kilka dni :)